TÌM HIỂU HỆ THỐNG TRUYỀN ĐỘNG TRÊN XE TẢI VÀ CÁC BỘ PHẬN CƠ BẢN

Hệ thống truyền động xe tải

Hệ thống truyền động là một trong những bộ phận quan trọng trên xe tải, đảm nhiệm vai trò truyền công suất và mô-men xoắn từ động cơ đến bánh xe, giúp xe di chuyển và vận hành ổn định. Vậy hệ thống truyền động trên xe tải gồm những bộ phận nào, có cấu tạo và nguyên lý hoạt động ra sao? Hãy cùng Ô Tô Phú Mẫn tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây để hiểu rõ hơn về hệ thống này nhé!

Hệ thống truyền động trên xe tải là gì?

Hệ thống truyền động trên xe tải (hay còn gọi là hệ thống truyền lực) là tập hợp các bộ phận có nhiệm vụ truyền công suất và mô-men xoắn từ động cơ đến bánh xe chủ động, giúp xe di chuyển. Đây là một trong những hệ thống quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận hành và hiệu suất của phương tiện.

Không chỉ truyền lực, hệ thống này còn đảm nhiệm các chức năng như ngắt và kết nối truyền động, thay đổi chiều quay, điều chỉnh mô-men xoắn và tốc độ quay phù hợp với từng điều kiện vận hành. Nhờ đó, xe tải có thể khởi hành, tăng tốc, leo dốc hoặc di chuyển trên nhiều loại địa hình khác nhau. Hệ thống truyền động thường bao gồm nhiều bộ phận phối hợp với nhau, tạo thành một chuỗi truyền lực liên tục từ động cơ đến bánh xe chủ động.

Hệ thống truyền động là tập hợp các bộ phận giúp xe di chuyển
Hệ thống truyền động là tập hợp các bộ phận giúp xe di chuyển

Chức năng của hệ thống truyền động

Hệ thống truyền động trên xe tải đảm nhiệm vai trò truyền và điều chỉnh công suất từ động cơ đến các bánh xe chủ động, giúp phương tiện di chuyển phù hợp với từng điều kiện vận hành. Cụ thể, hệ thống này thực hiện những chức năng chính sau:

  • Truyền và biến đổi mô-men xoắn: Đưa công suất từ động cơ đến bánh xe, đồng thời điều chỉnh mô-men xoắn và tốc độ quay để phù hợp với tải trọng cũng như lực cản khi xe di chuyển.
  • Ngắt và kết nối truyền lực: Cho phép tạm thời ngắt dòng công suất từ động cơ đến bánh xe khi khởi động, dừng xe hoặc chuyển số.
  • Thay đổi chiều chuyển động: Hỗ trợ xe tiến hoặc lùi thông qua cơ cấu đảo chiều trong hộp số.
  • Phân phối công suất: Điều tiết và phân bổ lực truyền đến các bánh xe chủ động, đáp ứng yêu cầu vận hành trong từng điều kiện lái xe.
  • Hỗ trợ xe vận hành ổn định: Giúp xe duy trì khả năng di chuyển êm ái, tạo lực kéo phù hợp khi chở hàng nặng, leo dốc hoặc đi qua những đoạn đường gồ ghề.
Hệ thống truyền động giúp xe di chuyển thuận tiện
Hệ thống truyền động giúp xe di chuyển thuận tiện

Yêu cầu đối với hệ thống truyền động

Để hoạt động hiệu quả và bền bỉ, hệ thống truyền động trên xe tải cần đáp ứng một số yêu cầu cơ bản:

  • Truyền công suất từ động cơ đến bánh xe chủ động với hiệu suất cao, hạn chế thất thoát năng lượng.
  • Có khả năng thay đổi mô-men xoắn và tốc độ quay linh hoạt theo tải trọng, tốc độ và điều kiện mặt đường.
  • Đảm bảo quá trình truyền lực ổn định, hạn chế rung giật và tiếng ồn khi vận hành.
  • Có kết cấu chắc chắn, độ bền cao, thuận tiện cho việc kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa.
Hệ thống cần đảm bảo truyền lực ổn định
Hệ thống cần đảm bảo truyền lực ổn định

Cấu tạo của hệ thống truyền động

Hệ thống truyền động trên xe tải được cấu thành từ nhiều bộ phận liên kết với nhau. Mỗi bộ phận có chức năng riêng, 4 thành phần chính bao gồm:

Bộ ly hợp

Bộ ly hợp được lắp đặt giữa động cơ và hộp số, có nhiệm vụ kết nối hoặc ngắt tạm thời dòng truyền lực giữa hai bộ phận này. Nhờ đó, người lái có thể khởi hành, dừng xe và chuyển số mà không gây giật cục hoặc ảnh hưởng đến hoạt động của động cơ. Trên xe tải, bộ ly hợp thường sử dụng cơ cấu ma sát, phổ biến là loại ly hợp một đĩa hoặc nhiều đĩa ma sát tùy theo thiết kế và yêu cầu truyền mô-men của từng dòng xe.

Bộ ly hợp giúp kết nối và ngắt dòng truyền lực
Bộ ly hợp giúp kết nối và ngắt dòng truyền lực

Hộp số

Hộp số là bộ phận tiếp nhận công suất từ động cơ thông qua bộ ly hợp, sau đó điều chỉnh mô-men xoắn và tốc độ quay trước khi truyền đến các bộ phận tiếp theo. Nhờ khả năng thay đổi tỷ số truyền, xe có thể đáp ứng nhiều chế độ vận hành như khởi hành, tăng tốc, leo dốc hoặc di chuyển khi chở tải nặng.

Hiện nay, xe tải thường sử dụng hai dạng hộp số phổ biến:

  • Hộp số sàn (MT): Người lái chủ động lựa chọn cấp số thông qua cần số và thao tác ly hợp.
  • Hộp số tự động (AT): Hệ thống tự điều chỉnh cấp số dựa trên tốc độ và điều kiện vận hành của xe, giảm thao tác chuyển số cho người lái.
Hộp số tiếp nhận công suất động cơ qua bộ ly hợp
Hộp số tiếp nhận công suất động cơ qua bộ ly hợp

Trục các đăng

Trục các đăng là bộ phận truyền mô-men xoắn từ hộp số đến cầu chủ động, thường được sử dụng trên các dòng xe có động cơ và cầu dẫn động bố trí cách xa nhau. Bộ phận này cho phép truyền lực giữa các cụm chi tiết không nằm trên cùng một đường thẳng và có sự thay đổi vị trí tương đối khi xe di chuyển. Trục các đăng thường kết hợp với các khớp nối đồng tốc hoặc khớp chữ thập, đồng thời có khả năng co giãn theo chiều dài để thích ứng với chuyển động của hệ thống treo và cầu xe.

Trục các đăng giúp truyền lực đến các bộ phận chi tiết
Trục các đăng giúp truyền lực đến các bộ phận chi tiết

Cầu chủ động và bộ vi sai

Cầu chủ động là cụm chi tiết tiếp nhận mô-men xoắn từ trục các đăng, sau đó truyền và phân phối lực đến các bánh xe chủ động. Bộ phận này thường bao gồm bánh răng truyền lực chính, bộ vi sai, bán trục và các chi tiết liên quan.

Trong đó, bộ vi sai có nhiệm vụ phân phối mô-men xoắn đến hai bánh xe cùng cầu, đồng thời cho phép chúng quay với tốc độ khác nhau khi xe vào cua. Nhờ vậy, bánh xe có thể chuyển động linh hoạt hơn, hạn chế hiện tượng trượt lết và hỗ trợ xe vận hành ổn định.

Tùy theo thiết kế hệ dẫn động, xe tải có thể được trang bị một hoặc nhiều cầu chủ động. Chẳng hạn, xe cấu hình 4×2 thường có một cầu chủ động, trong khi xe 6×4 hoặc 8×4 thường có hai cầu chủ động.

Cầu chủ động và bộ vi sai giúp bánh xe chuyển động linh hoạt
Cầu chủ động và bộ vi sai giúp bánh xe chuyển động linh hoạt

Nguyên lý hoạt động của hệ thống truyền động

Hệ thống truyền động trên xe tải hoạt động bằng cách truyền mô-men xoắn từ động cơ đến các bánh xe chủ động thông qua nhiều bộ phận liên kết với nhau. Quá trình này có thể chia thành 5 bước cụ thể như sau:

Bước 1: Động cơ tạo công suất

Khi động cơ hoạt động, trục khuỷu quay và tạo ra mô-men xoắn. Nguồn lực này được truyền đến bộ ly hợp để chuẩn bị đưa vào hệ thống truyền động.

Bước 2: Bộ ly hợp truyền lực đến hộp số

Khi người lái nhả chân côn, bộ ly hợp đóng lại, giúp kết nối động cơ với hộp số. Mô-men xoắn được truyền từ bánh đà qua đĩa ly hợp đến trục sơ cấp của hộp số.

Bước 3: Hộp số điều chỉnh lực truyền

Hộp số tiếp nhận chuyển động từ động cơ, sau đó thay đổi tỷ số truyền để điều chỉnh mô-men xoắn và tốc độ quay phù hợp với từng điều kiện vận hành như khởi hành, tăng tốc hoặc leo dốc.

Bước 4: Trục các đăng truyền mô-men xoắn

Sau khi qua hộp số, mô-men xoắn được truyền đến trục các đăng. Bộ phận này tiếp tục đưa lực đến cầu chủ động, đồng thời thích ứng với sự thay đổi vị trí tương đối giữa hộp số và cầu xe.

Bước 5: Cầu chủ động phân phối lực đến bánh xe

Cầu chủ động tiếp nhận mô-men xoắn từ trục các đăng. Thông qua bộ vi sai, lực được phân phối đến các bánh xe chủ động, giúp xe di chuyển và cho phép các bánh xe quay với tốc độ khác nhau khi vào cua.

Khi cần ngắt truyền động hoặc dừng xe người lái đạp chân côn để ngắt kết nối giữa động cơ và hộp số, giúp chuyển số hoặc dừng xe mà không làm động cơ tắt máy. Do xe vẫn có thể tiếp tục chuyển động theo quán tính, người lái cần đạp phanh để giảm tốc độ và dừng xe hoàn toàn.

Tài xế cần đạp phanh khi ngắt hệ thống truyền động xe
Tài xế cần đạp phanh khi ngắt hệ thống truyền động xe

Xem thêm:

Phân loại hệ thống truyền động

Dựa vào cách thức phân phối công suất từ động cơ đến các bánh xe, hệ thống truyền động trên xe tải được chia thành 4 loại phổ biến gồm:

Hệ thống truyền động cầu trước (FWD – Front-Wheel Drive)

FWD là hệ thống dẫn động trong đó công suất từ động cơ được truyền đến hai bánh xe phía trước để tạo lực kéo cho xe di chuyển. Động cơ và hộp số thường được bố trí ở phía trước, giúp kết cấu hệ thống gọn nhẹ. Kiểu dẫn động này thường xuất hiện trên xe du lịch, xe gia đình và các dòng xe cỡ nhỏ.

Ưu điểm:

  • Kết cấu đơn giản, giảm trọng lượng và chi phí sản xuất.
  • Không cần trục các đăng truyền lực đến cầu sau, giúp tối ưu không gian bên trong xe.
  • Khả năng tiết kiệm nhiên liệu tương đối tốt nhờ hạn chế tổn thất truyền động.
  • Trọng lượng động cơ đặt phía trên bánh dẫn động giúp tăng độ bám đường trong một số điều kiện di chuyển.

Nhược điểm:

  • Khả năng truyền lực có thể bị hạn chế khi xe chở tải nặng hoặc vận hành trên địa hình phức tạp.
  • Dễ xuất hiện hiện tượng thiếu lái khi tăng tốc hoặc vào cua ở tốc độ cao.

Hệ thống truyền động cầu sau (RWD – Rear-Wheel Drive)

RWD là kiểu dẫn động truyền công suất từ động cơ đến hai bánh xe phía sau, tạo lực đẩy giúp xe tiến về phía trước. Hệ thống này thường có trục các đăng nối hộp số với cầu sau. RWD được sử dụng phổ biến trên xe tải, xe bán tải, xe thể thao và một số dòng xe chuyên dụng.

Ưu điểm:

  • Phân chia nhiệm vụ dẫn hướng và truyền lực giữa bánh trước và bánh sau, hỗ trợ khả năng điều khiển xe.
  • Khả năng truyền lực và chịu tải tốt, phù hợp với các phương tiện thường xuyên chở hàng hoặc kéo tải.
  • Hạn chế tình trạng thiếu lái khi tăng tốc so với một số hệ dẫn động cầu trước.

Nhược điểm:

  • Cần thêm trục các đăng và cụm cầu sau, khiến kết cấu phức tạp hơn.
  • Chiếm một phần không gian gầm xe và có thể ảnh hưởng đến bố trí nội thất.
  • Khả năng bám đường có thể giảm khi bánh sau thiếu tải, đặc biệt trên mặt đường trơn trượt.
Hệ thống truyền động chia làm 4 loại dựa vào cách thức phân phối công suất
Hệ thống truyền động chia làm 4 loại dựa vào cách thức phân phối công suất

Hệ thống truyền động bốn bánh toàn thời gian (AWD – All-Wheel Drive)

AWD là hệ thống truyền động có khả năng phân phối công suất đến cả bốn bánh xe. Việc phân bổ lực thường được điều khiển tự động thông qua hệ thống truyền lực và các bộ vi sai, tùy thuộc vào điều kiện vận hành cũng như độ bám của từng bánh xe. Hệ thống này thường được trang bị trên các dòng SUV, crossover và một số mẫu xe du lịch.

Ưu điểm:

  • Tăng khả năng bám đường và độ ổn định khi di chuyển trên đường ướt, trơn trượt.
  • Hỗ trợ xe vận hành tốt hơn trên những cung đường gồ ghề hoặc có độ bám không đồng đều.
  • Hệ thống có thể tự động điều chỉnh lực truyền đến các bánh xe mà không yêu cầu người lái thao tác liên tục.

Nhược điểm:

  • Cấu tạo phức tạp, làm tăng trọng lượng tổng thể của xe.
  • Chi phí đầu tư, bảo dưỡng và sửa chữa thường cao hơn hệ dẫn động hai bánh.
  • Có thể tiêu hao nhiên liệu nhiều hơn do phải vận hành thêm các bộ phận truyền lực.

Hệ thống truyền động bốn bánh (4WD – Four-Wheel Drive)

4WD là hệ thống dẫn động có khả năng truyền công suất đến cả bốn bánh xe, thường thông qua hộp phân phối và các cơ cấu truyền lực liên quan. Khác với nhiều hệ thống AWD tự động phân bổ lực, 4WD thường cho phép người lái chủ động lựa chọn chế độ dẫn động hai bánh hoặc bốn bánh tùy theo thiết kế xe.

Hệ thống này thường được sử dụng trên xe bán tải, xe địa hình và một số dòng xe tải chuyên dụng, đặc biệt phù hợp với nhu cầu di chuyển trên đường đồi núi, bùn đất hoặc địa hình khó khăn.

Ưu điểm:

  • Tăng lực kéo và khả năng vượt địa hình trong điều kiện vận hành phức tạp.
  • Có thể chuyển đổi chế độ dẫn động theo nhu cầu sử dụng.
  • Phù hợp với những phương tiện thường xuyên di chuyển trên đường xấu hoặc cần lực kéo lớn.

Nhược điểm:

  • Hệ thống có nhiều chi tiết cơ khí, làm tăng trọng lượng và chi phí đầu tư.
  • Mức tiêu hao nhiên liệu có thể cao hơn so với hệ dẫn động hai bánh.
  • Người lái cần hiểu rõ cách sử dụng từng chế độ dẫn động để tránh vận hành không phù hợp với điều kiện mặt đường.

4 Lỗi thường gặp ở hệ thống truyền động

Trong quá trình sử dụng, hệ thống truyền động trên xe tải có thể phát sinh sự cố do các chi tiết bị hao mòn, thiếu bảo dưỡng hoặc vận hành không đúng kỹ thuật. Một số lỗi thường gặp gồm:

  • Bộ ly hợp bị mòn hoặc hư hỏng: Khiến khả năng truyền và ngắt lực không còn hiệu quả, xe có thể bị trượt côn, khó chuyển số hoặc rung giật khi khởi hành.
  • Bánh răng hộp số bị mài mòn: Có thể gây tiếng kêu bất thường, khó vào số hoặc làm giảm hiệu suất truyền công suất.
  • Trục các đăng và khớp nối gặp sự cố: Tình trạng lỏng, mòn hoặc gãy khớp nối có thể khiến xe rung lắc, phát ra tiếng va đập khi di chuyển.
  • Cầu chủ động và bộ vi sai bị hư hỏng: Có thể xuất hiện tiếng hú ở khu vực cầu xe, rò rỉ dầu hoặc ảnh hưởng đến khả năng truyền lực và vận hành khi vào cua.
Bảo dưỡng định kì hạn chế lỗi hệ thống truyền động
Bảo dưỡng định kì hạn chế lỗi hệ thống truyền động

Hệ thống truyền động giữ vai trò thiết yếu trong việc đảm bảo xe tải vận hành hiệu quả và ổn định. Hiểu rõ cấu tạo cũng như chức năng của từng bộ phận sẽ giúp chủ xe dễ dàng nhận biết dấu hiệu hư hỏng, từ đó có phương án kiểm tra và bảo dưỡng phù hợp. Bên cạnh đó, việc bảo dưỡng định kỳ cũng góp phần duy trì độ bền và hạn chế các sự cố phát sinh. Đừng quên theo dõi website Ô Tô Phú Mẫn để cập nhật thêm nhiều kiến thức hữu ích về xe tải nhé! 

CÔNG TY CỔ PHẦN THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ PHÚ MẪN

Địa chỉ: 34D Phạm Văn Chiêu, Phường Thông Tây Hội, Thành phố Hồ Chí Minh

Showroom: 10/9 Quốc Lộ 13, KP Tây, P. Lái Thiêu, Thành phố Hồ Chí Minh

Hotline: 0906.639.577 – 1900.2525.34